Destinasyon Yönetiminde Kurumsal Boşluk: Siirt Örneği
Turizm literatüründe bir yerin "destinasyon" sayılması için doğal ve kültürel varlıklara sahip olması yetmez. Bu varlıkları tek bir vaat etrafında toplayan, ziyaretçiye tutarlı bir deneyim sunan ve paydaşlar arasındaki iş bölümünü düzenleyen bir yönetim yapısı gerekir. Alanyazın buna destinasyon yönetim örgütü diyor. Siirt'in eksiği çoğu zaman sanıldığı gibi tanıtım bütçesi değil, tam olarak bu yapının yokluğudur.
Bugün ilde turizmle ilgili kararlar en az beş ayrı mercide üretiliyor. İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, belediye, valilik, kalkınma ajansı, ticaret ve sanayi odası ve üniversite. Her biri kendi görev tanımı içinde ve çoğu zaman iyi niyetle çalışıyor. Ancak bu kurumların ürettiği faaliyetleri ortak bir takvimde toplayan, birbirini tekrar eden işleri ayıklayan ve sonuçları ölçen bir üst yapı bulunmuyor. Sonuç, kaynak israfından çok yön kaybıdır. Aynı yıl içinde birbirinden habersiz iki tanıtım filmi çekilebiliyor, festival tarihleri hasat takvimiyle örtüşmeyebiliyor, il dışından gelen bir tur operatörü muhatap arayıp bulamıyor.
Kurumsal boşluğun ikinci belirtisi hafızasızlıktır. Yönetici değişimiyle birlikte önceki dönemin verileri, iletişim ağı ve yarım kalan projeleri büyük ölçüde ortadan kalkıyor. Oysa destinasyon yönetimi doğası gereği uzun soluklu bir iştir. Bir rotanın tur operatörü kataloğuna girmesi iki üç yıl, o rotanın istikrarlı satılır hale gelmesi beş yılı bulur. İki yıllık görev süreleriyle işleyen bir yapıda hiçbir girişim olgunlaşmaya fırsat bulamıyor. Gaziantep, Şanlıurfa ya da Hatay örneklerinde görülen fark, öncelikle bu sürekliliktedir.
Üçüncüsü veri sorunudur. Yatak kapasitesi, doluluk oranı, ortalama kalış süresi, ziyaretçinin geldiği il, harcama dağılımı gibi temel göstergeler düzenli ve karşılaştırılabilir biçimde tutulmadığında, hangi müdahalenin işe yaradığı bilinemez. Ölçmeyen bir yapı, ancak faaliyet sayısıyla övünebilir. Kaç festival yapıldığı bilinir, ama o festivalin şehirde kaç gece fazladan konaklama yarattığı bilinmez. Bu, yönetim değil etkinlik takvimi işletmektir.
Çözüm ağır bir bürokratik yapı kurmak değil. Kalkınma ajansı desteğiyle, valilik koordinasyonunda, dört beş kişilik teknik bir sekretaryayla çalışan hafif bir yapı yeterlidir. Görevi basit olmalıdır: paydaşların yıllık takvimini tek noktada toplamak, temel göstergeleri düzenli yayımlamak, tur operatörleri ve seyahat acenteleri için tek muhatap olmak, işletmelere standart ve eğitim desteği vermek. Bu yapının başarısı ise kurdele sayısıyla değil, ortalama kalış süresindeki artışla ölçülmelidir.
Siirt'in anlatacak hikâyesi var. Eksik olan, o hikâyeyi kim adına, hangi sırayla ve kime anlatacağına karar veren bir aklın kurumsallaşmamış olmasıdır. Varlık envanteri zengin, yönetim şeması boş bir destinasyon, potansiyelini her yıl yeniden keşfetmekle yetinir.