Dejavu, kişinin o anda yaşadığı bir olayı veya bulunduğu ortamı gerçekte ilk kez deneyimlemesine rağmen daha önce yaşamış ya da görmüş olduğu hissine kapılmasıdır. Kişi çoğunlukla yaşadığı anın yeni olduğunun farkındadır ancak buna eşlik eden güçlü bir tanıdıklık hissi bulunur. Dejavu; hafıza, algı ve tanıdıklık hissini oluşturan bilişsel süreçlerle ilişkilendirilmektedir. Zaman zaman ortaya çıkan ve kısa süren dejavu deneyimi tek başına bir hastalık olarak kabul edilmez. Bununla birlikte çok sık tekrarlayan veya farklı nörolojik belirtilerle birlikte görülen deneyimlerin hekim tarafından değerlendirilmesi gerekebilir.
Dejavu, Fransızca “déjà vu” ifadesinden gelir ve kelime anlamıyla “daha önce görülmüş” anlamını taşır. Günlük kullanımda ise kişinin ilk kez karşılaştığı bir olay, kişi, konuşma veya ortamı daha önce deneyimlemiş olduğu yönünde güçlü bir tanıdıklık hissi yaşamasını ifade eder.
Örneğin kişi ilk kez gittiği bir yerde daha önce orada bulunmuş gibi hissedebilir veya ilk defa yapılan bir konuşmanın daha önce aynı şekilde gerçekleştiği düşüncesine kapılabilir. Dejavu deneyiminin dikkat çekici özelliği, kişinin çoğunlukla bu tanıdıklık hissinin gerçeği yansıtmadığının farkında olmasıdır.
Dejavu nedir?
Dejavu, mevcut bir deneyimin gerçekte yeni olmasına rağmen kişinin bu deneyime karşı uygunsuz veya açıklanamayan bir tanıdıklık hissi yaşaması olarak tanımlanabilir. Hafızanın tanıma ve hatırlama süreçleri arasındaki geçici uyumsuzlukların bu deneyimin ortaya çıkmasında rol oynayabileceği düşünülmektedir.
Dejavu toplumda görülebilen bir deneyimdir ve tek başına bir hastalık anlamına gelmez. Genellikle kısa sürer ve kişi yaşadığı olayın gerçekte daha önce gerçekleşmediğini ayırt edebilir. Bununla birlikte dejavunun oluşum mekanizması tamamen açıklığa kavuşmuş değildir.
Dejavu olmak ne demek?
Dejavu olmak, kişinin içinde bulunduğu anı daha önce yaşamış olduğu hissine kapılması anlamına gelir. Örneğin ilk kez ziyaret edilen bir mekânın çok tanıdık gelmesi veya yeni yapılan bir konuşmanın daha önce aynı şekilde yaşandığını düşünmek dejavu deneyimine örnek verilebilir.
Dejavu neden olur?
Dejavunun neden ortaya çıktığını açıklayan tek ve kesinleşmiş bir mekanizma bulunmamaktadır. Hafıza, algı, dikkat ve tanıdıklık hissini oluşturan beyin süreçlerinin geçici olarak farklı şekilde işlemesinin dejavu oluşumunda rol oynayabileceğine yönelik çeşitli teoriler bulunmaktadır.
Dejavu sağlıklı kişilerde görülebileceği gibi bazı nörolojik durumlarla birlikte de ortaya çıkabilir. Bu nedenle deneyimin sıklığı, süresi ve beraberinde başka belirtilerin bulunup bulunmadığı önemlidir.
Hafıza ve algı süreçleri dejavuya neden olabilir mi?
Dejavunun açıklanmasında öne çıkan yaklaşımlardan biri hafıza ve tanıdıklık süreçleri ile ilişkilidir. Beynin yeni karşılaşılan bir deneyimi yanlışlıkla tanıdık olarak değerlendirmesi sonucunda, kişi mevcut anı daha önce yaşamış olduğu hissine kapılabilir.
Tanıma hafızası açısından bir şeyi tanıdık bulmak ile o şeyin ne zaman ve nerede yaşandığını hatırlamak birbiriyle ilişkili ancak farklı süreçlerdir. Dejavuda güçlü bir tanıdıklık hissinin, bunu destekleyen gerçek bir anı olmadan ortaya çıkabileceği düşünülmektedir.
Yorgunluk ve stres dejavuya neden olabilir mi?
Yoğun stres ve yorgunluk bazı kişilerde dejavu deneyimleriyle ilişkili olabilir. Uyku düzensizliği ve dikkatte meydana gelen değişiklikler de kişinin çevresindeki bilgileri algılama ve işleme biçimini etkileyebilir.
Bununla birlikte stres veya yorgunluğun her dejavu deneyiminin doğrudan nedeni olduğu söylenemez. Dejavu üzerine yapılan değerlendirmelerde stres ve yorgunlukla ilişki bildirilmiş olsa da fenomenin tek bir nedene indirgenmesi mümkün değildir.
Nörolojik durumlar dejavuya neden olabilir mi?
Dejavu çoğu zaman sağlıklı kişilerde de görülebilir. Bununla birlikte bazı nörolojik durumlarda, özellikle temporal lob kaynaklı epileptik nöbetlerde, dejavu nöbet sırasında ortaya çıkan bir deneyim olabilir. Hafıza ve tanıdıklık süreçlerinde rol oynayan temporal bölge yapılarının bu durumla ilişkili olduğu düşünülmektedir.
Bu nedenle dejavu deneyimine bilinç değişikliği, dalma, istemsiz hareketler, olağandışı koku veya tat algısı gibi başka belirtilerin eşlik etmesi durumunda nörolojik değerlendirme önem taşır. Ancak yalnızca dejavu yaşamak kişinin epilepsi veya başka bir nörolojik hastalığa sahip olduğu anlamına gelmez.
Dejavu belirtileri nelerdir?
Dejavu kendi başına bir hastalık olmadığı için klasik anlamda bir hastalık belirtileri grubundan söz etmek doğru değildir. Bunun yerine dejavu sırasında kişinin yaşayabileceği tipik deneyimlerden söz edilebilir.
Bunlar arasında:
- Yaşanan anın daha önce gerçekleştiğini hissetmek,
- Bir ortamın beklenmedik biçimde çok tanıdık gelmesi,
- Yapılan bir konuşmanın daha önce aynı şekilde gerçekleştiğini düşünmek,
- Kısa süreli ve yoğun bir tanıdıklık hissi yaşamak,
- Bir sonraki anda ne olacağının biliniyormuş gibi hissedilmesi
yeralabilir.
Dejavu genellikle kısa süreli bir deneyimdir. Sağlıklı kişilerde görülen dejavu ile nörolojik hastalıklarla ilişkili dejavu arasında ayrım yapılırken deneyimin sıklığı, süresi ve eşlik eden diğer belirtiler birlikte değerlendirilir.
Sürekli dejavu yaşamak neden olur?
Ara sıra dejavu yaşamak toplumda görülebilen bir durumdur. Ancak dejavu deneyimlerinin belirgin şekilde sıklaşması durumunda kişinin uyku düzeni, stres ve yorgunluk düzeyi, genel sağlık durumu ve eşlik eden diğer belirtilerin birlikte değerlendirilmesi önemlidir.
Özellikle sık tekrarlayan dejavunun bilinç değişiklikleri veya başka nörolojik yakınmalarla birlikte görülmesi durumunda altta yatan olası nedenlerin değerlendirilmesi için sağlık profesyoneline başvurulabilir.
Sürekli dejavu yaşamak normal mi?
Zaman zaman ortaya çıkan dejavu deneyimleri sağlıklı kişilerde görülebilir ve tek başına hastalık göstergesi değildir. Nitekim güncel bir sistematik derleme ve meta-analiz, epileptik nöbetle ilişkili olmayan dejavunun sağlıklı bireylerde yaşam boyu oldukça yaygın olduğunu göstermektedir.
Buna karşılık dejavu deneyimlerinin çok sık tekarlaması, alışılmıştan uzun sürmesi, günlük yaşamı etkilemesi veya başka nörolojik belirtilerle birlikte ortaya çıkması durumunda tıbbi değerlendirme gerekebilir.
Dejavu için hangi doktora gidilir?
Sık tekrarlayan veya başka nörolojik yakınmalarla birlikte ortaya çıkan dejavu deneyimlerinde Nöroloji bölümüne başvurulabilir. Hekim kişinin yakınmalarını, deneyimlerin sıklığını ve süresini ve beraberinde ortaya çıkan diğer belirtileri değerlendirerek gerekli görülmesi halinde ileri incelemeler planlayabilir.
Özellikle dejavu sırasında bilinç değişikliği, dalma, bayılma, istemsiz hareketler veya olağandışı koku ve tat algısı gibi durumların bulunması nörolojik değerlendirmeyi daha önemli hale getirir. Temporal lob epilepsisinde dejavu nöbetin bir parçası olarak ortaya çıkabilmektedir.
Sık tekrarlayan dejavu deneyimleri veya beraberinde ortaya çıkan farklı nörolojik belirtiler hakkında değerlendirme almak için Medicana Nöroloji Biriminden randevu alabilirsiniz.
kaynak madıcana hastaneleri
SİİRT PUSULA HABER
