Kolorektal Kanser Risk Faktörleri,Tarama Testleri ve Erken Tanının Önemi
Kolon kanseri, dünyada ve Türkiye’de görülme sıklığı giderek artan ve erken evrede belirti vermemesi nedeniyle geç tanı konulabilen önemli bir halk sağlığı sorunu olarak öne çıkıyor. Uzmanlar, özellikle 45 yaşından itibaren düzenli taramaların ihmal edilmemesi gerektiğini vurgularken, erken teşhis sayesinde hastalığın henüz kansere dönüşmeden önlenebildiğine dikkat çekiyor. Tarama programlarının yaygınlaştırılmasının, ölüm oranlarını belirgin şekilde azalttığı belirtiliyor.
Siirt Eğitim ve Araştırma Hastanesi İç Hastalıkları Uzmanı Dr. Öğr. Üyesi Muhammed Emin Ergün, hastalığa ilişkin yaptığı bilgilendirmede dikkat çeken açıklamalar yaptı.
“Kolon kanseri (kolorektal kanser), kalın bağırsağın veya rektumun iç yüzeyinden gelişen malign tümörleri kapsar ve dünya genelinde en sık görülen kanser türleri arasında yer alır. Erken evrede genellikle belirti vermez ve bundan dolayı kolon kanseri için yapılan tarama programları kritik öneme sahiptir.
Dünya sağlık örgütü verilerine göre kolorektal kanser: Dünya çapında en sık görülen 3. kanser türüdür. Kanser ölümleri arasında ise 2.sıradadır. Yılda yaklaşık 2 milyon kişi kolorektal kanser tanısı alır ve yaklaşık 1 milyon kişi ise kolorektal kanserlerden ölmektedir.
Kolorektal kanserler gelişmiş ülkelerde daha sık görülür. batı tarzı beslenme (fast food ağırlıklı beslenme) ve yaşam biçimi yaygınlaştıkça sıklığı diğer ülkelerde de artmaktadır. Ülkemizde de hem erkek hem kadınlarda en sık görülen 5 kanser arasında yer alır.Vakaların çoğu 50 yaş ve üzerindedir. erkeklerde görülme oranı kadınlara göre nispeten daha fazladır.
Kolorektal kanserler için risk faktörleri şunlardır; ileri yaş, sigara, alkol, ailede kolon kanseri öyküsü, liften fakir kırmızı etten zengin diyet,obezite,tip 2 diyabet, fiziksel hareketsizlik ve genetik sendromlar(FAB, Lynch sendromu vb) dır.
Kolorektal kanser taraması , kanser gelişmeden önce poliplerin saptanıp çıkarılmasını sağlayarak hem erken tanı hem de önleme imkanı sunar.Kolorektal kanserler için başlıca tarama testleri şunlardır;
1-Gaitada gizli kan testi(GGK)>>>Dışkıda mikroskopik kanı saptar. Yıllık yapılması önerilir. Pozitif gelmesi durumunda kolonoskopi yapılmalıdır.
2-Kolonoskopi>>>En önemli tarama testidir(altın standart). Polipler aynı anda çıkarılabilir. Genellikle tarama başlangıcı 45 yaşında başlar. 10 yılda bir önerilir. 50-75 yaş arası düzenli tarama mutlaka önerilir. Yüksek riskli kişilerde (birinci derece akrabasında kolon kanseri olanlar, ülseratif kolit ve crohn hastalığı gibi inflamatuvar bağırsak hastalığı olanlar, genetik sendrom taşıyanlar(lynch sendromu, FAB vb.)) daha erken yaşta ve daha sık kolonoskopi taraması yapılmalıdır.
3-Rektoskopi>>>Kolonun son kısmını inceler. Kolonoskopiye göre daha kısa sürer ancak bütün kolon değerlendirilmez
4-BT Kolonografi (Sanal kolonoskopi)>>> Radyolojik görüntüleme ile tarama sağlar.Polip saptanırsa klasik kolonoskopi gerekir.Kullanımı yaygın değildir.
Kolon kanseri erken evrede yakalandığında Tedavi başarısı %90’a kadar çıkabilir.
İleri evrede tanı konulursa sağkalım oranı belirgin düşer.Yapılan çalışmalarda; Kolorektal kanser taramalarının yaygın olduğu ülkelerde ölüm oranlarının düşmesi, taramaların ne kadar önemli olduğunu açıkça göstermektedir.
Sonuç olarak; Kolon kanseri, hem sık görülmesi hem de önlenebilir olması nedeniyle halk sağlığı açısından büyük önem taşır. Düzenli tarama programlarının hastalığın yükünü önemli ölçüde azaltabileceğini göstermektedir.
Özetle ; 45 yaşından itibaren tarama hayati önem taşır.Sağlıklı beslenme ve fiziksel aktivite riski azaltır.Aile öyküsü olan bireyler daha dikkatli izlenmelidir.”
